YDUS Modülü

Yan dal uzmanlığı, bir ana dal uzmanlığı üzerine yapılan ileri uzmanlık eğitimidir. Eğitim sonunda hekim, ana dal uzmanlığına ek olarak yan dal uzmanlık belgesi alır ve o alanda uzman sıfatıyla hizmet verir. Yan dal uzmanlığı, ana dal uzmanlığını ortadan kaldırmaz; hekim her iki unvanı da taşır.

Yan dallar ve bunların bağlı olduğu ana dallar, 1219 sayılı Kanuna ekli uzmanlık çizelgesinde gösterilmiştir. Örneğin iç hastalıkları uzmanları gastroenteroloji, nefroloji, endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları, hematoloji, tıbbi onkoloji, romatoloji, immünoloji ve alerji hastalıkları, geriatri gibi yan dallara; çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları çocuk kardiyolojisi, çocuk nörolojisi, neonatoloji, çocuk endokrinolojisi gibi yan dallara; genel cerrahi uzmanları cerrahi onkoloji, gastroenteroloji cerrahisi, el cerrahisi gibi yan dallara başvurabilir.

Bazı yan dallar birden fazla ana dala açıktır: algoloji anesteziyoloji ve reanimasyon, nöroloji ve fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanlarına; yoğun bakım ise iç hastalıkları, anesteziyoloji, göğüs hastalıkları ve genel cerrahi gibi birden çok ana dala açıktır. Hangi ana dalın hangi yan dalı tercih edebileceği her dönem tercih kılavuzunda ayrıca gösterilir.

Yan dal eğitim süreleri, 1219 sayılı Kanuna ekli çizelgede her yan dal için ayrı ayrı belirlenmiştir ve genellikle iki ila üç yıl arasındadır. Süreye, eğitim süresinden sayılmayan izinler ve rotasyon uzatmaları eklenebilir.

Yan dal uzmanlığı, mevcut ana dal üzerine yapılan ileri eğitimdir ve o ana dala bağlıdır. İkinci ana dal uzmanlığı ise bağımsız yeni bir uzmanlık eğitimidir ve TUS ile girilir. Devlet hizmeti yükümlülüğü bakımından her ikisi de aynı kurala tabidir: eğitime başlayabilmek için yükümlülük süresinin en az yarısının tamamlanmış olması gerekir. Eğitim sonunda her ikisi için de ayrı bir yükümlülük doğar.

YDUS'a, başvurduğu yan dalın bağlı olduğu ana dalda uzmanlık belgesine sahip olan uzman tabipler başvurabilir. Sınav tarihi itibarıyla uzmanlık eğitimini tamamlamış olma şartı ve uzmanlık belgesinin tesciline ilişkin esaslar kılavuzda gösterilir. Yabancı uyruklu adaylar ve kurum nam ve hesabına açılan kontenjanlar için ayrı şartlar öngörülebilir.

Yan dalda eğitime başlayabilmek için Devlet hizmeti yükümlülüğü süresinin en az yarısının tamamlanmış olması şarttır. Bu şart 2023 yılında 7456 sayılı Kanunla getirilmiştir. Sınava başvuru ile eğitime başlama aşamalarının ayrı değerlendirilmesi gerektiğinden, sınava girmeden önce kalan yükümlülük süresinin il sağlık müdürlüğünden yazılı olarak teyit ettirilmesi önerilir.

Yükümlülük süresi, atandığınız yerin bulunduğu gelişmişlik kademesine göre belirlenen gün sayısıdır; yarısı bu sürenin yarısına karşılık gelir. Hesapta fiilen çalışılan günler esas alınır; eğitim süresinden sayılmayan izin ve raporlar süreyi uzatır. Kalan sürenin güncel hesabı yalnızca kurum kayıtlarından teyit edilebilir.

Başvurular ÖSYM tarafından ilan edilen takvimde elektronik ortamda yapılır. YDUS, her ana dal için ayrı hazırlanan mesleki bilgi testiyle uygulanır; adaylar başvurdukları ana dalın testine girer. Soru sayısı, süre, puan hesabı ve varsa baraj kılavuzda gösterilir. Sınavın yılda kaç kez yapılacağı ÖSYM takvimine göre belirlenir.

Yan dal başvurularında aranan şartlar kılavuzda belirlenir. Yabancı dil belgesi istenip istenmediği, istenmesi hâlinde kabul edilen sınavlar ve asgari puan her dönem kılavuzda gösterildiğinden başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.

Sonuçların açıklanmasından sonra ÖSYM tercih kılavuzunu yayımlar; adaylar kılavuzdaki programları tercih eder. Yerleştirme, puan üstünlüğü ve tercih sırası esas alınarak merkezi olarak yapılır. Kontenjanı dolmayan programlar için ek tercih ve yerleştirme yapılabilir. Kontenjanlara ilişkin özel şartlar (kurum nam ve hesabına eğitim, birlikte kullanım protokolü gibi) tercih kılavuzunda gösterilir.

Yerleşen aday, kılavuzda ve kurumun duyurusunda belirtilen süre içinde başvurarak atama veya kayıt işlemlerini tamamlar ve göreve başlar. Kamuda görevli uzman hekimin, kurumundan istifa veya muvafakat işlemlerini süresinde tamamlaması gerekir. Süresinde göreve başlamayan aday hakkını kaybeder ve izleyen ilk sınavda puanına yüzde 5 kesinti uygulanır.

Yan dal uzmanlık öğrencileri de TUEY anlamında uzmanlık öğrencisidir. Üniversitelerde genellikle araştırma görevlisi kadrosuna atanır; Sağlık Bakanlığı kurumlarında ise uzmanlık öğrencisi (asistan) statüsünde eğitim görür. Bu nedenle eğitim dışı işlerde görevlendirme yasağı, nöbet sınırları, nöbet ertesi izin, eğitim karnesi, kanaat notu ve bitirme sınavı kuralları yan dal öğrencileri için de geçerlidir.

Çoğu durumda toplam gelirde düşüş yaşanır. Uzman kadrosunda çalışan hekim, yan dal eğitimine başladığında uzmanlık öğrencisi statüsüne geçtiğinden sabit ödeme, döner sermaye ek ödemesindeki unvan katsayısı ve nöbet ücretindeki gösterge değişir; ayrıca uzman olarak yürütülen mesai dışı faaliyetlerden doğan gelirler sona erebilir.

Gelir kaybının büyüklüğü kuruma, kadroya ve döner sermaye gelirine göre değişir. Karar öncesinde mevcut bordro ile eğitim döneminde alınacak tahmini tutarın karşılaştırılması önerilir; kurumun ek ödeme biriminden yazılı bilgi istenebilir.

Yan dal öğrencileri de uzmanlık öğrencisi olduğundan, nöbetleri üç günde birden daha sık olmamak ve ayda sekizi geçmemek üzere düzenlenir; gece nöbetinin ertesi günü sağlık hizmeti sunumunda görev verilmez.

Uygulamada yan dal öğrencilerine ana dal uzmanı sıfatıyla uzman nöbeti tutturulması tartışmalıdır. Uzmanlık öğrencilerine uzman nöbeti tutturulamayacağına ilişkin kural dikkate alınarak, nöbetin hangi sıfatla yazıldığının nöbet listesinde açıkça gösterilmesi ve tereddüt hâlinde yazılı itiraz edilmesi önerilir.

İzinler, kadro ve statüye göre 657 sayılı Kanun veya üniversite mevzuatına tabidir. Yıllık izin ve bilimsel toplantı izinleri eğitim süresinden sayılır; hastalık, analık, aylıksız izin ve askerlik gibi süreler eğitim süresinden sayılmaz ve eğitimi uzatır.

Yan dal öğrencileri de uzmanlık öğrencilerine tanınan nakil imkânlarından yararlanır: eş durumu ve sağlık mazeretiyle nakil, programda eğitici kalmaması veya eğitim yetkisinin kaldırılması hâlinde nakil ve bir defaya mahsus mazeretsiz kurum değiştirme.

Yönetmelikte tez zorunluluğu ana dal uzmanlık eğitimi için öngörülmüştür. Yan dal eğitiminde tez hazırlanıp hazırlanmayacağı programın müfredatına ve kurumun uygulamasına göre belirlenir. Bu nedenle eğitime başlarken programın tez ve araştırma beklentisinin yazılı olarak öğrenilmesi önerilir.

Evet. Eğitim süresini ve rotasyonlarını tamamlayan, karnesindeki çekirdek müfredat kısmı onaylanan yan dal öğrencisi bitirme sınavına girer. Sınav jürisi ve süreleri ana daldaki kurallara göre işler; sınav mesleki bilgi ile uygulama ve beceri olmak üzere iki aşamalıdır ve başarısızlık hâlinde tanınan sınav hakları uygulanır.

Bitirme sınavında başarılı olan hekimin belgesi, Sağlık Bakanlığınca düzenlenir ve tescil edilir. Tescil tarihi, unvanın kullanılması ve mali haklara etkisi bakımından esas alınır.

Evet. Yükümlülük her eğitim için ayrı ayrı doğar; yan dal uzmanlığı için de ayrı bir Devlet hizmeti yükümlülüğü söz konusudur. Yan dal uzmanları, yükümlülük kurasında yan dal kadroları için ilan edilen yerlere atanır. Süreler, atandığınız yerin gelişmişlik kademesine göre belirlenir.

Uzmanlık belgesi alanlara tanınan bir derece yükselmesi, ana dal uzmanlığı için uygulanır; yan dal uzmanlığı için ayrıca ikinci bir derece öngörülmemiştir. Buna karşılık yan dal uzmanlığı, zam ve tazminatlar ile ek ödeme bakımından sonuç doğurur.

Yan dal uzmanlık belgesinin tescilinden sonra hekim, yan dal uzmanı olarak görev yaptığı kadroda unvanına uygun sabit ödeme, zam ve tazminat ile döner sermaye ek ödemesinden yararlanır. Nöbet ücreti uzman gösterge rakamı üzerinden hesaplanır. Ek ödemede yan dal uzmanlığına özgü katsayı ve puanlar kurumun ek ödeme uygulamasına göre belirlenir.

Yan dal uzmanlığı doçentlik için şart değildir; ancak başvurulacak bilim alanı ve eser bütünlüğü bakımından avantaj sağlayabilir. Akademik kadro ilanlarında belirli yan dal uzmanlıkları aranabilir.

Eğitimden ayrılan hekim, ana dal uzmanlığını korur. Kamu kurumuna dönüş, kadro durumuna ve istifa veya muvafakat işlemlerine göre belirlenir; Sağlık Bakanlığı kadrosundan ayrılmışsa yeniden atama kuralları uygulanır. Eğitimden istifa edenler, izleyen ilk sınavda puanlarına yüzde 5 kesinti uygulanmasıyla karşılaşır. Devlet hizmeti yükümlülüğünün kalan kısmı ise saklıdır ve tamamlanması gerekir.

Şu başlıkların birlikte değerlendirilmesi önerilir: eğitim süresi ve bu süredeki gelir kaybı; eğitim sonunda doğacak yeni Devlet hizmeti yükümlülüğü ve muhtemel görev yerleri; programın eğitici kadrosu, vaka çeşitliliği ve nöbet düzeni; ailevi durum ve eşin görev yeri; yan dalın istihdam ve özel sektör koşulları; akademik hedefler.

Karar öncesinde kalan yükümlülük süresinin yazılı teyidi, kurumun ek ödeme biriminden gelir karşılaştırması ve programın eğitim standartlarına ilişkin bilgi alınması, sonradan yaşanan pişmanlıkların önüne geçer.

YAN DAL SÜRECİ ADIM ADIM

Adım

Ne yapılır

1

Kalan Devlet hizmeti yükümlülüğü süresi yazılı olarak teyit ettirilir

2

Yükümlülüğün en az yarısının tamamlandığı kontrol edilir

3

ÖSYM takvimine göre YDUS başvurusu yapılır

4

Sonuçlar açıklandıktan sonra tercih kılavuzu incelenir ve tercihler yapılır

5

Yerleşilen programda kurum ve kadro işlemleri (istifa veya muvafakat) tamamlanır

6

Süresinde göreve başlanır; eğitim karnesi ve rotasyon planı oluşturulur

7

Eğitim boyunca nöbet, izin ve eğitim hakları takip edilir

8

Bitirme sınavına girilir ve belge tescil ettirilir

9

Yan dal için doğan Devlet hizmeti yükümlülüğü kurasına başvurulur

İlgili ana dal uzmanları

Yükümlülük süresinin en az yarısı

Hayır, 2023'te değişti

Çizelgede dala göre belirlenir (genellikle 2–3 yıl)

Uzmanlık öğrencisi

Çoğu durumda toplam gelir düşer

Ayda 8, üç günde birden sık değil

Uzmanlık öğrencisine uzman nöbeti tutturulamaz

Evet

Evet, ayrı bir yükümlülük

Hayır; zam, tazminat ve ek ödemede sonuç doğurur

Ana dal uzmanlığı korunur; izleyen sınavda %5 kesinti